Aktualności
XXI OFPH ŚPIEWOGRANIEC
 
2014-01-13 22:39:22
Relacja LIVE z XX OFPH ŚPIEWOGRANIEC
 
2013-02-22 22:54:13
Dział metodyczny / Dla wszystkich / Stopnie harcerskie
Sylwetka Harcerza Rzeczypospolitej
autor: Bartłomiej Kukulski
dodany: 26 marzeca 2008


SYLWETKA HARCERZA RZECZYPOSPOLITEJ

Sylwetka wychowanka ZHR.
Wobec niezmiennych wartości zawartych w Prawie i Przyrzeczeniu Harcerskim (niezależnie od zmieniających się redakcji Prawa wartości podstawowe pozostają w nim nie zmienione) powstaje pytanie czemu ma służyć dyskusja nad sylwetką ideową. Jasnym jest jednak dla nas, że każdy czas niesie ze sobą nowe wyzwania i nowe oczekiwania zarówno społeczeństwa w stosunku do harcerstwa jak i uczestników ruchu harcerskiego do programu i form działania organizacji. Pierwsza relacja uzmysławia nam wychowawczą rolę harcerstwa, którą zapracowało sobie na społeczny autorytet i obyło należne miejsce w wachlarzu organizacji o ogólnokrajowym zasięgu. Dowodem na trwałość tej relacji jest społeczne uznanie, jakiego doznajemy działając na drodze tworzenia organizacji harcerskiej nawiązującej do przedkomunistycznych tradycji.
Relacja druga nakłada na nas obowiązek ciągłej pracy nad programem organizacji, tak, by pozostać atrakcyjną alternatywą na “rynku” propozycji form działania pozaszkolnego dla dzieci i młodzieży. Harcerstwo sprawdziło się przez lata między innymi dlatego, że potrafiło wypracować metodykę pozwalającą stawiać atrakcyjne wymagania, zarówno uczestnikom ruchu jak i instruktorom.
Bagaż doświadczeń i postaw ludzkich, skłania nas dzisiaj do mówienia wzniosłymi słowami o etosie harcerskim, pewnej filozofii życia proponowanej przez harcerstwo. Stąd intuicyjne szukanie tradycji harcerskiej, jako swoista próba włączenia się w nurt świata wartości reprezentowanych przez ruch harcerski w jego ponad 80-letniej historii. Genezy stworzenia w formie opracowania pisemnego sylwetki Harcerza Rzeczypospolitej należy szukać w pracach dotyczących sformułowania płaszczyzny ideowo-wychowawczej przyszłego ZHR-u. Sylwetki zanurzonej z jednej strony w głębi tradycyjnych wartości, a z drugiej strony smaganej podmuchami huraganu przemian, jaki nas ogarnia.


Przede wszystkim człowiek.
Człowiek - Bóg.
Człowiek staje się rzeczywistą wartością jedynie w odniesieniu do Boga. To sprawia, że można go traktować jako człowieka w pełnym jego wymiarze wartości - jest odbiciem samego Boga, i to w perspektywie Zbawienia czyni go “Człowiekiem”, który najpełniej realizuje się w zakresie działania naszego ruchu poprzez wierność Prawu Harcerskiemu. Relację między Bogiem, a człowiekiem nazywamy religią.
Religia potwierdza człowiekowi sens życia, daje mu system wartości i norm moralnych. Relacja harcerza wobec Boga jest to osobowe i pełne miłości spotkanie harcerza z Bogiem. Miłość jest jedyną drogą wypełniania prawa, wypełniania woli Boga. Harcerz winien szukać Boga w swoim życiu nie tylko przez personalny kontakt z Bogiem, nie tylko poprzez wzmacnianie i rozwijanie systemu wartości, ale i poprzez dobre czyny świadczone bliźnim i wobec bliźnich.
Harcerz powinien należeć do jakiegoś wyznania i brać udział w jego obrzędach. Wstępując do drużyny harcerskiej musi akceptować wartości i zasady zawarte w Przyrzeczeniu i Prawie Harcerskim.
Jaki człowiek ?
Mimo, iż harcerstwo jest formą zbiorowego działania, wychowania w grupie, przygotowaniem do życia w społeczeństwie, to jednak harcerstwo uczy nas, iż musimy patrzeć na organizację przez pryzmat pojedynczego harcerza - jego potrzeb i możliwości pełnienia służby. W tym miejscu warto przywołać koncepcję pełnego człowieka : wszechstronnego, o szerokich horyzontach poznawczych, szukającego swojego miejsca na ziemi i w gwiazdach. Mówiąc językiem Baden-Powella : chłopca dzielnego, pogodnego, silnego duchem i ciałem, skorego do harców i podejmowania prób. Korzystając z harcerskich doświadczeń dodajmy jeszcze : czystego w myśli, mowie i uczynkach, rycerskiego, wrażliwego na piękno, dbającego o rozwój własny i nie ulegającego nałogom, będącego bliźnim dla każdego człowieka, a bratem dla każdego harcerza.

Wychowanie w harcerskiej gromadzie.
Omawiając sylwetkę Harcerza Rzeczypospolitej trudno nie zatrzymać się obok pola aktywności w organizacji harcerskiej. Harcerstwo jest szkołą wartości, etapem przejściowym do świata dorosłych. Wychowanie Harcerza Rzeczypospolitej nie może być postrzegane jako etap wychowania instruktora harcerskiego. Tym nie mniej umiejętności organizacyjne tu nabyte przydają się w każdej drodze kariery zawodowej.
Nie powinniśmy zapominać, że harcerstwo było zawsze szkołą konkretu. Przygotowanie zawodowe, pomoc w szukaniu swojej życiowej ścieżki, wchodzenie na drogę swojego, powołania stymulowały w harcerzach świadomość odpowiedzialności za swoje przyszłe losy. Atrakcyjny i wychodzący w przyszłość program przyczyniał się do kształtowania takich cech jak otwartość na zachodzące przemiany cywilizacyjne, ciągła potrzeba samokształcenia, zdolność do pokonywania przeszkód i umiejętność przełamywania stereotypów myślowych.
Doświadczenia powojenne były dla harcerstwa próbą wytrwałości i konsekwencji, a dla instruktorów i harcerzy sprawdzianem z rzetelności, samodzielności i silnej woli. Inna obecnie sytuacja w kraju nie zwalnia nas z obowiązku kształtowania podobnych cech u współczesnego pokolenia młodzieży, choć mamy nadzieję, że w innych sytuacjach przyjdzie zdawać z nich egzamin praktyczny.
Harmonijny do wzrostu duchowego i intelektualnego rozwój fizyczny i troska o zachowanie dobrej kondycji w ciągu całego życia zależne są od wyrobienia w młodym człowieku nawyku dbałości o zdrowie i systematyczne wykonywanie ćwiczeń sportowych. W czasach tak wielkich zaniedbań w tej dziedzinie stawiamy to jako szczególne zadanie dla harcerskich wychowawców.

Harcerz społeczny.
Prawidłowość wychowania człowieka i kształtowania jego osobowości i charakteru, weryfikowana jest przez jego postawy wobec bliźnich. Wszystko to, co zostało przedstawione dotychczas odnosić należy do tej podstawowej relacji. Jeżeli budowanie hierarchii wartości staje się kształceniem wartości dla nich samych, stają się one jedynie cieniem lub echem - bytem pozornym, a nie rzeczywistym.
Rodzina, która jest wartością samą w sobie, jest również szkołą bycia z innymi ludźmi. Wszystkie inne relacje społeczne, w tym i harcerstwo, są wobec rodziny wtórne i często starają się do niej odwoływać.
Miarą autentyczności oddziaływania wspólnoty na człowieka jest poczucie przynależności do niej. Tu najsilniej można je odczuć w relacji do rodziny. W mniejszym stopniu do innych wspólnot, które mają wpływ na życie człowieka, zwłaszcza w wymiarze wartości, jakie kształtują, im więcej we wspólnocie wartości i im są ważniejsze, tym więź jest silniejsza i bardziej twórcza w rozwoju osobowości.
Można tu rozróżnić grupy, społeczności i wspólnoty. Tylko w trzecim przypadku możemy mówić o pełni poczucia przynależności, gdyż tu możemy określić w pełni, jaki jest cel i jakie wartości w niej obowiązują. Społeczność np. naród posiada wspólny cel, lecz jej członkowie różnią się, co do sposobów jego realizacji. Możemy wskazać cały szereg relacji społecznych : począwszy od relacji sąsiedzkich, szkolnych, miejsca zamieszkania, aż po społeczność kraju, cywilizacji i ludzkości.
Wartości takie jak mądrość, odpowiedzialność, solidarność, poszanowanie i tolerancja, akceptacja nie rodzą się same, lecz towarzyszą procesowi wzrastania w społecznościach oraz we wspólnotach. Równocześnie następuje odrzucenie wartości negatywnych, czyli zagrożeń, jakie pojawiają się w procesie obcowania z innymi m.in. takich jak rasizm, szowinizm, rozróżnienia klasowe i kastowe, kulturowe i etniczne, antysemityzm. Ich pojawienie się jest świadectwem ułomności sfery podstawowych wartości charakteru (hierarchii wartości).
Harcerz Rzeczypospolitej to człowiek samodzielnie i niezależnie myślący oraz umiejący ocenić według własnego sumienia, gdzie jego zaangażowanie przynosi rzeczywistą korzyść drugiemu człowiekowi, a nie jest pozorem służby - aktywnością dla aktywności.

Harcerz Rzeczypospolitej.
Szczególne znaczenie spośród relacji wobec zbiorowości ma patriotyzm. Wielość powiązań spajających naród czy państwo w szczególny sposób wyróżniają społeczność państwową. Dla harcerzy pojawia się tu wielkie pole do realizowania służby wobec współobywateli, ale i również wobec wartości z Polską związanych - kultury i historii.
Harcerza Rzeczypospolitej powinien cechować krytyczny stosunek do wszelkich przejawów zła, naruszania godności człowieka i działania na szkodę kraju. Powinien on umieć wybiegać myślą daleko do przodu, tworzyć własne wizje rozwoju i zmian w swojej ojczyźnie. System wartości, jaki posiada, powinien być dla niego bazą tworzenia poglądów politycznych, choćby w takim stopniu, by mógł świadomie uczestniczyć w wyborach władz państwowych i regionalnych. Czymś więcej niż ciekawą próbą życiową może być dla HR-a udział we władzach samorządu lokalnego. Być może po opuszczeniu harcerskich szeregów wykorzysta zdobyte umiejętności, gdy już zostanie wojewodą, ministrem czy prezydentem.

Harcerz międzynarodowy.
Zachodnia granica Polski to nie tylko granica z Niemcami. To granica z krajami Wspólnoty Europejskiej. Intensywność współpracy międzynarodowej na płaszczyznach : ekonomicznej, politycznej i społecznej zobowiązuje nas do zaszczepiania cech i umiejętności, które pozwolą przyszłym politykom i biznesmenom sprawnie poruszać się w nowych warunkach. Warto żebyśmy tu pamiętali, że zacieranie granic ekonomicznych nie oznacza zaniku wartości i specyfiki wnoszonych do rodziny europejskiej przez poszczególne narody i nacje. Również Polska jest podmiotem rodziny narodów i może szczycić się - nie tylko w przeszłości - wielkimi zasługami dla dorobku światowego.
Dla wielu narodów za naszą wschodnią granicą przyjeżdżający tam od kilku lat Polacy są ambasadorami świata. Harcerze pojawili się tam jako jedni z pierwszych, pokonując bariery formalne i układy polityczne. Podobnie jak kilka lat temu nasze spotkania ze skautami, tak dzisiaj dla młodego pokolenia mieszkańców terenów byłego Związku Sowieckiego kontakty z Polakami stają się szansą na nową cywilizację.
Przez lata świadectwem polskiej odrębności kulturowej i nierzadko jedynym ośrodkiem wolności narodowej były rozsiane po całym świecie środowiska polonijne. Harcerstwo w całym osiemdziesięcioleciu uczestniczyło w życiu Polaków wszędzie, gdzie tylko rzuciły ich koleje losu. Dzisiaj, gdy możemy gościć drużyny harcerskie z całego świata, łatwiej będzie nam zaszczepiać harcerzom poczucie więzi z Polakami za granicą.

Harcerz cywilizowany.
Cywilizacja dotyka różnych sfer bytu człowieka. Rozumiana jest jako całokształt dorobku społeczeństwa, ludzkości w dziedzinie nauki, techniki, kultury i sztuki. Najważniejszym wyróżnikiem cywilizacji, powinno być założenie, że tworzona będzie cywilizacja przyjazna człowiekowi i szanująca godność osoby ludzkiej. Będzie tu więc miejsce na gospodarkę zasobami natury - tzn. zarówno na ich ochronę jak i na korzystanie z nich w mądry sposób, na rozwój osobowości człowieka w zgodzie z prawami społecznymi, na tradycję i nowoczesność, na kształtowanie umysłu i sprawności fizycznej.
W czasach globalnych zagrożeń uświadomionych nam przez Raport Rzymski, konieczne jest jednak szersze spojrzenie na losy całej ludzkości. Jednym z mierników postępu cywilizacyjnego staje się stosunek do środowiska naturalnego. W harcerstwie zawsze podkreślano rolę więzi z przyrodą. Potrzeba harmonijnego współistnienia z Dziełami Bożymi, jako przejawami Jego istnienia wokół nas, jest zakorzeniona w wielu religiach, nie tylko o chrześcijańskim rodowodzie.
Rozwój cywilizacji technicznej i technik informacyjnych przekształca dynamicznie sposoby komunikowania się między ludźmi. Niezależnie od dokonywania wielkiego postępu niesie to ze sobą zagrożenia wypaczenia informacji, manipulacji i gry socjologicznej. Zaszczepianie zasad etyki, odpowiedzialności za słowo i równocześnie nauka korzystania z wielu źródeł informacji, umiejętności samodzielnej syntezy faktów, to jeden z elementów ćwiczenia umysłów, który z powodzeniem można w harcerstwie realizować.
Wykorzystanie zdobyczy techniki w programie harcerskim zawsze przyczyniało się do uatrakcyjnienia programu harcerskiego. Pamiętajmy jednak, że zawsze były one, podobnie jak inne elementy programowe, środkami do osiągnięcia celu, jakim jest niezmiennie przygotowanie harcerza do jego własnej próby życiowej.

Harcerz wobec przeszłości, teraźniejszości i przyszłości.
Sylwetka harcerza, jaką tu przedstawiono w wymiarze wertykalnym w relacji do Boga i horyzontalnym w relacji do innych ludzi, wspólnot i społeczności musi zostać spięta klamrą, jaką wyznacza przeszłość - tradycja, dziedzictwo - teraźniejszość - obecna sytuacja i potrzeby młodych - oraz przyszłość - to, co mamy uczynić dla dobra następnych pokoleń. Musi więc zachodzić relacja szacunku wobec tych, którzy byli przed nami, bądź są dzisiaj reprezentantami poprzednich pokoleń (rodzice, dziadkowie), odpowiedzialność za powierzonych nam dzisiaj harcerzy, których mamy wychowywać tak, aby stali się w przyszłości dobrymi obywatelami państwa, autentycznymi wyznawcami swojej wiary jako członkowie Kościoła i dobrymi rodzicami dzieci. Realizuje się to tak w wymiarze wychowania pojedynczego harcerza jak i wspólnoty drużyny wobec społeczności w której żyjemy, narodu, ludzkości i świata w którym egzystujemy.

Podsumowanie.
Zestaw wartości przedstawiony tu to nie tylko pewna próba określenia sylwetki harcerza, ale pewna interpretacja etosu harcerskiego. Trzeba ją widzieć jako podstawowy zbiór problemów, z którego należy czerpać planując działanie organizacji.
Jak igła kompasu powinna ona wskazywać kierunek w wychowaniu harcerskim.

 
0.020557165145874